Een erfenis ontvangen is een ingrijpend moment, vaak verbonden aan verlies. Maar het brengt ook financiële verantwoordelijkheid met zich mee. Wat moet je regelen, wat betaal je aan belasting, en hoe zet je het geld slim in? In dit artikel zetten we de belangrijkste stappen op een rij, zodat je weet waar je aan toe bent en weloverwogen keuzes kunt maken.
De eerste stappen na het ontvangen van een erfenis
Zodra iemand overlijdt, start er een juridisch en financieel proces. De eerste stap is het vaststellen of er een testament is. Een notaris kan dit controleren via het Centraal Testamentenregister. Als er geen testament is, geldt het wettelijk erfrecht en wordt de nalatenschap verdeeld onder de wettelijke erfgenamen.
Daarna moet je als erfgenaam een keuze maken: aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Beneficiair aanvaarden is verstandig als je niet zeker weet of er ook schulden in de nalatenschap zitten. Zo bescherm je je eigen vermogen. Heb je eenmaal gekozen, dan is die keuze in de meeste gevallen definitief.
- Controleer of er een testament is via de notaris of het Centraal Testamentenregister
- Kies bewust of je de erfenis aanvaardt, beneficiair aanvaardt of verwerpt
- Regel de praktische zaken zoals bankrekeningen, abonnementen en lopende contracten van de overledene
- Stel een boedelbeschrijving op om een helder beeld te krijgen van alle bezittingen en schulden
Erfbelasting: tarieven, vrijstellingen en aangifte
Wie een erfenis ontvangt, heeft in Nederland te maken met erfbelasting. Vroeger heette dit successierecht, maar de term erfbelasting is nu de officiële benaming. Hoeveel je betaalt, hangt af van je relatie tot de overledene en de omvang van de erfenis.
In 2026 gelden de volgende vrijstellingen:
- Partner: vrijstelling tot ruim 795.000 euro
- Kinderen en kleinkinderen: vrijstelling van circa 22.000 euro per persoon
- Overige verkrijgers: vrijstelling van circa 2.600 euro
Over het bedrag boven de vrijstelling betaal je belasting. Voor partners en kinderen geldt een tarief van 10% tot 20%, afhankelijk van de hoogte van de erfenis. Voor verdere familieleden en derden loopt het tarief op tot 30% of zelfs 40%. Aangifte erfbelasting moet je doen binnen acht maanden na het overlijden. De Belastingdienst stuurt hiervoor doorgaans een uitnodiging, maar het is jouw verantwoordelijkheid om dit tijdig te regelen.
Hoe een erfenis je vermogenspositie verandert
Een erfenis kan je financiële situatie flink veranderen, soms op manieren die je niet direct verwacht. Denk aan de invloed op je vermogen in Box 3, je eventuele toeslagen of je hypotheeksituatie.
Ontvang je een groter bedrag, dan kan dit gevolgen hebben voor toeslagen zoals huurtoeslag of zorgtoeslag, die afhankelijk zijn van je vermogen. Ook in Box 3 telt een erfenis mee als vermogen, wat invloed heeft op je belastingaangifte. Heb je een hypotheek? Dan kan het interessant zijn om een deel van de erfenis te gebruiken voor extra aflossing, maar dit heeft ook fiscale gevolgen die je goed moet doorrekenen.
Naast de financiële kant speelt ook de emotionele kant een rol. Grote geldbedragen ineens kunnen overweldigend zijn. Het is daarom verstandig om niet meteen grote beslissingen te nemen, maar eerst een helder overzicht te krijgen van je totale vermogenspositie.
Slim omgaan met een geërfd vermogen
Wat doe je met een erfenis als je de belasting hebt geregeld en de eerste stappen zijn gezet? Dat hangt sterk af van je persoonlijke situatie, doelen en levensfase. Er is geen universeel antwoord, maar er zijn wel slimme uitgangspunten.
Denk eerst aan wat je al hebt: schulden, een hypotheek, je pensioenopbouw. Een erfenis is een uitgelezen moment om financiële achterstanden weg te werken of een buffer op te bouwen. Daarna kun je nadenken over de langere termijn: wil je het vermogen laten groeien, schenken aan kinderen, of inzetten voor een specifiek doel zoals een verbouwing of vroegpensioen?
Wat je in elk geval wilt vermijden, is overhaaste beslissingen nemen. Grote aankopen, investeringen of schenkingen direct na het ontvangen van een erfenis zijn zelden het verstandigste pad. Geef jezelf de tijd om het te laten landen, zowel emotioneel als financieel. Een goede vermogensplanner in jouw regio kan je helpen om dit overzicht te krijgen.
Wanneer een onafhankelijke vermogensplanner inschakelen
Niet elke erfenis vraagt om professioneel advies, maar zodra het bedrag substantieel is of je situatie complex, is het verstandig om hulp in te schakelen. Denk aan situaties waarbij meerdere erfgenamen betrokken zijn, er onroerend goed in de nalatenschap zit of de erfenis invloed heeft op je pensioenplanning of belastingpositie.
Een onafhankelijke vermogensplanner kijkt naar je totale financiële plaatje, niet alleen naar de erfenis op zichzelf. Dat maakt het verschil tussen een losse financiële beslissing en een weloverwogen strategie die past bij jouw leven en doelen. Onafhankelijkheid is daarbij essentieel: je wilt iemand die jouw belang centraal stelt, zonder verborgen commerciële belangen.
Hoe wij jou helpen bij vermogensplanning na een erfenis
Een erfenis goed regelen vraagt om meer dan een belastingaangifte invullen. Het vraagt om inzicht in je totale financiële situatie, een heldere strategie en iemand die je daarin onafhankelijk begeleidt. Precies dat is waar wij voor staan.
Via Future Vermogensplanning vind je onafhankelijke vermogensplanners die:
- Jouw volledige financiële situatie in kaart brengen, inclusief de erfenis
- Je helpen bij de keuzes rondom erfbelasting, Box 3 en eventuele schenkingen
- Werken zonder productdruk of verborgen belangen
- Denken op de lange termijn, afgestemd op jouw persoonlijke doelen
- Transparant zijn over hun aanpak en beloning
Wil je weten hoe je een erfenis slim aanpakt en welke stappen passen bij jouw situatie? Vind een vermogensplanner bij jou in de buurt en maak een vrijblijvende afspraak.
Veelgestelde vragen
Hoe lang heb ik de tijd om een erfenis te aanvaarden of te verwerpen?
In principe kun je als erfgenaam onbeperkt de tijd nemen om een keuze te maken, tenzij een schuldeiser of mede-erfgenaam via de rechter een termijn afdwingt. De rechter stelt dan doorgaans een termijn van drie maanden. Houd er rekening mee dat als je je gedraagt als erfgenaam — bijvoorbeeld door bezittingen te gebruiken of schulden te betalen — je de erfenis daarmee stilzwijgend aanvaardt. Laat je dus niet overhaasten en raadpleeg bij twijfel een notaris.
Wat gebeurt er als de erfenis meer schulden dan bezittingen bevat?
Als de nalatenschap meer schulden dan bezittingen bevat, spreek je van een negatieve nalatenschap. Door beneficiair te aanvaarden bescherm je je eigen vermogen: je bent dan niet persoonlijk aansprakelijk voor de schulden die de erfenis overstijgen. De schuldeisers worden in dat geval uitbetaald vanuit de nalatenschap zelf, en wat overblijft — ook als dat niets is — ontvang jij als erfgenaam. Zuiver aanvaarden in zo’n situatie is een kostbare vergissing die je wilt vermijden.
Kan ik de erfbelasting spreiden of uitstellen als ik het bedrag niet direct kan betalen?
Ja, de Belastingdienst biedt in bepaalde gevallen de mogelijkheid om uitstel van betaling aan te vragen, bijvoorbeeld als de erfenis bestaat uit onroerend goed of een onderneming die niet direct liquide te maken is. Je kunt hiervoor contact opnemen met de Belastingdienst en een betalingsregeling aanvragen. Het is wel belangrijk om dit tijdig te doen, want over te laat betaalde erfbelasting wordt invorderingsrente berekend. Een vermogensplanner of belastingadviseur kan je hierbij begeleiden.
Heeft een erfenis invloed op mijn toeslagen, zoals huurtoeslag of zorgtoeslag?
Ja, een erfenis telt mee als vermogen en kan daardoor gevolgen hebben voor inkomensafhankelijke toeslagen zoals huurtoeslag, zorgtoeslag en het kindgebonden budget. Toeslagen worden berekend op basis van je vermogen op 1 januari van het betreffende jaar, dus het moment waarop je de erfenis ontvangt bepaalt mede de impact. Overschrijd je de vermogensgrens voor een toeslag, dan verlies je daar mogelijk recht op. Controleer dit tijdig via Mijn Toeslagen of vraag advies, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.
Is het slim om een geërfd bedrag direct in te zetten voor het aflossen van mijn hypotheek?
Dat hangt af van je hypotheekrente, de boeterente bij vervroegd aflossen en je persoonlijke financiële doelen. Bij een hoge hypotheekrente kan extra aflossen aantrekkelijk zijn, maar sommige hypotheken kennen boetevrije aflossingslimieten — los je meer af, dan betaal je een vergoeding aan de geldverstrekker. Bovendien verlies je bij aflossen de hypotheekrenteaftrek over het afgeloste deel. Laat dit altijd goed doorrekenen voordat je een beslissing neemt, bij voorkeur door een onafhankelijke vermogensplanner.
Mag ik een deel van de erfenis belastingvrij schenken aan mijn kinderen?
Ja, je mag jaarlijks een belastingvrij bedrag schenken aan je kinderen. In 2026 is de jaarlijkse vrijstelling voor schenkingen aan kinderen circa 6.600 euro per kind. Wil je een groter bedrag schenken, dan zijn er aanvullende eenmalige verhoogde vrijstellingen mogelijk, bijvoorbeeld voor de eigen woning of een studie — maar de regels hiervoor zijn de afgelopen jaren aangescherpt. Het is verstandig om schenkingen strategisch te plannen en te laten begeleiden door een vermogensplanner, zodat je optimaal gebruik maakt van de beschikbare vrijstellingen.
Wanneer is het écht noodzakelijk om een vermogensplanner in te schakelen, en wat kost dat ongeveer?
Een vermogensplanner is zeker aan te raden als de erfenis groter is dan een paar tienduizend euro, als er onroerend goed of een bedrijf in de nalatenschap zit, of als de erfenis gevolgen heeft voor je pensioen, toeslagen of belastingpositie. De kosten variëren afhankelijk van de complexiteit van je situatie en de planner, maar reken gemiddeld op een uurtarief tussen de 100 en 200 euro, of een vaste prijs voor een compleet vermogensplan. Via Future Vermogensplanning vind je onafhankelijke planners die transparant zijn over hun tarieven en geen verborgen commerciële belangen hebben.