Verweerde handen van een oudere vrouw op een houten tafel naast wollen vest, brieven, leesbril en thee

Wat zijn de financiële gevolgen van overlijden tijdens je pensioen?

Overlijden tijdens je pensioen is iets waar de meeste mensen liever niet te lang bij stilstaan. Toch heeft het grote financiële gevolgen voor de mensen die achterblijven. Het inkomen valt vaak deels weg, de erfenis moet worden verdeeld en er komen allerlei regelingen bij kijken die je misschien nooit eerder hebt hoeven begrijpen. Hoe eerder je weet wat er speelt, hoe beter je nabestaanden ervoor staan.

Wat er financieel verandert voor nabestaanden

Als een gepensioneerde overlijdt, verandert de financiële situatie van de achterblijvende partner of kinderen snel en ingrijpend. Het AOW-inkomen van de overledene stopt direct. Een eventueel aanvullend pensioen wordt soms geheel of gedeeltelijk doorbetaald aan de partner, maar dat hangt volledig af van de pensioenregeling en of er tijdig een partnerpensioen is geregeld.

Tegelijkertijd kunnen vaste lasten gewoon doorlopen: de hypotheek, de zorgverzekering, de energierekening. Terwijl het inkomen daalt, blijven de kosten van het huishouden vaak vrijwel gelijk. Dat verschil kan nabestaanden in een lastige positie brengen als ze hier niet op voorbereid zijn.

Partnerpensioen: wat krijgt de achterblijvende partner?

Het partnerpensioen is een uitkering die de achterblijvende partner ontvangt na het overlijden van de pensioengerechtigde. Maar let op: niet iedereen heeft automatisch recht op een partnerpensioen. Of er een uitkering is en hoe hoog die is, verschilt per pensioenregeling.

Onder de nieuwe pensioenwet die in 2023 is ingegaan, zijn de regels rondom partnerpensioen veranderd. Het partnerpensioen is nu vaker gebaseerd op het salaris in plaats van op het aantal gewerkte jaren. Dat klinkt technisch, maar in de praktijk kan het betekenen dat de uitkering lager uitvalt dan verwacht. Controleer dus altijd wat er in jouw specifieke pensioenregeling staat en of de hoogte van het partnerpensioen aansluit bij de werkelijke behoeften van de achterblijvende partner.

Erfbelasting en de verdeling van het vermogen

Bij overlijden wordt het vermogen van de overledene verdeeld via de erfenis. De Belastingdienst heft erfbelasting over het ontvangen bedrag, maar de hoogte hangt af van de relatie tot de overledene en de omvang van de erfenis. Partners hebben een hoge vrijstelling, kinderen een lagere.

Een paar dingen om rekening mee te houden:

  • De vrijstelling voor partners in 2026 bedraagt ruim 700.000 euro
  • Voor kinderen geldt een vrijstelling van ruim 20.000 euro
  • Boven de vrijstelling betaal je erfbelasting, oplopend tot 40% voor verdere verwanten
  • Een testament kan de verdeling sturen en onnodige belasting voorkomen
  • Schenkingen tijdens leven kunnen de erfenis en daarmee de erfbelasting verlagen

Wie geen testament heeft, valt terug op het wettelijk erfrecht. Dat is niet altijd wat je zou willen voor je nabestaanden.

Lijfrentes, spaargeld en beleggingen na overlijden

Niet alle vermogenscomponenten worden op dezelfde manier behandeld bij overlijden. Spaargeld en beleggingen vallen in de nalatenschap en worden verdeeld via het erfrecht of testament. Lijfrentes werken anders.

Bij een lijfrente die nog niet is ingegaan, gaat het opgebouwde kapitaal in veel gevallen naar de erfgenamen, maar er wordt dan wel belasting geheven. Is de lijfrente al ingegaan als uitkering, dan stopt die bij overlijden, tenzij er een nabestaandendeel is afgesproken. Dat nabestaandendeel moet je actief regelen, het gaat niet vanzelf.

Beleggingen in box 3 vallen gewoon in de nalatenschap, maar de waarde op het moment van overlijden telt mee voor de erfbelasting. Met de aanhoudende discussie rondom box 3 is het verstandig dit onderdeel goed in de gaten te houden.

Veelgemaakte fouten in de planning voor overlijden

Veel mensen denken dat ze dit later wel regelen. Maar uitstel is hier echt een risico. Dit zijn de meest voorkomende fouten die mensen maken:

  1. Geen of een verouderd testament. Een testament van twintig jaar geleden sluit zelden aan bij de huidige situatie.
  2. Partnerpensioen niet gecontroleerd. Veel mensen weten niet wat hun partner ontvangt als zij overlijden.
  3. Geen begunstiging ingesteld bij levensverzekeringen of lijfrentes. Zonder begunstiging valt het bedrag in de nalatenschap, met alle fiscale gevolgen van dien.
  4. Geen rekening gehouden met de terugval in inkomen. Het verschil tussen twee AOW-uitkeringen en één kan enorm zijn.
  5. Vermogen niet gespreid of vastgelegd. Als alles op één naam staat, kan de achterblijvende partner in de knel komen.

De meeste van deze fouten zijn eenvoudig te voorkomen als je er op tijd bij stilstaat en de juiste vragen stelt.

Hoe Future Vermogensplanning helpt bij de financiële gevolgen van overlijden

Bij Future Vermogensplanning begrijpen we dat dit geen makkelijk onderwerp is. Maar het is wel een belangrijk onderwerp. Onze onafhankelijke vermogensplanners helpen je om de financiële gevolgen van overlijden helder in kaart te brengen en slimme keuzes te maken, zonder productdruk of verborgen belangen.

Wat we concreet voor je kunnen doen:

  • Analyseren wat de achterblijvende partner financieel nodig heeft en wat er nu geregeld is
  • Controleren of het partnerpensioen aansluit bij de werkelijke inkomensbehoefte
  • Advies geven over de inrichting van je testament en begunstigingen
  • Helpen met het optimaliseren van de erfbelasting via slim schenken of andere structuren
  • Zorgen dat lijfrentes, beleggingen en spaargeld goed zijn afgestemd op jouw wensen

Goed geregeld is niet hetzelfde als ingewikkeld geregeld. Wil je weten waar jij nu staat? Neem contact op en we kijken samen wat er nodig is om jouw nabestaanden straks niet voor onverwachte verrassingen te stellen. Of lees eerst meer over wie we zijn en hoe we werken.

Veelgestelde vragen

Hoe snel moet ik het partnerpensioen aanvragen na het overlijden van mijn partner?

Je moet het partnerpensioen zo snel mogelijk aanvragen bij de pensioenuitvoerder van je overleden partner, bij voorkeur binnen enkele weken na het overlijden. De meeste uitvoerders vragen om een overlijdensakte en een bewijs van partnerschap. Het is verstandig om ook direct contact op te nemen met de SVB voor de ANW-uitkering (Algemene Nabestaandenwet), want ook die aanvraag heeft een tijdslimiet.

Heb ik als samenwonende partner dezelfde rechten als een gehuwde partner bij overlijden?

Niet automatisch. Ongehuwd samenwonenden hebben wettelijk gezien minder rechten dan gehuwde partners of geregistreerde partners. Zo heb je zonder samenlevingscontract of testament mogelijk geen recht op het partnerpensioen of de hoge erfvrijstelling. Het is daarom essentieel om een notarieel samenlevingscontract op te stellen en een testament te laten opmaken als je ongehuwd samenwoont.

Wat is de ANW-uitkering en heb ik er recht op als mijn partner overlijdt?

De Algemene Nabestaandenwet (ANW) is een overheidsuitkering voor nabestaanden van een overleden partner. Niet iedereen heeft er echter recht op: je moet aan bepaalde voorwaarden voldoen, zoals het hebben van een kind jonger dan 18 jaar of zelf arbeidsongeschikt zijn. Bovendien wordt de ANW-uitkering inkomensafhankelijk gekort, wat betekent dat gepensioneerden met een eigen inkomen er in de praktijk vaak weinig of niets van ontvangen.

Kan ik de erfbelasting voor mijn kinderen verlagen door nu al te schenken?

Ja, strategisch schenken tijdens je leven is een effectieve manier om de erfbelasting te verlagen. Elk jaar mag je belastingvrij een bedrag schenken aan je kinderen — in 2026 is de jaarlijkse vrijstelling ruim 6.600 euro per kind. Daarnaast bestaan er eenmalig verhoogde vrijstellingen voor specifieke doelen, zoals een eigen woning. Het is verstandig dit samen met een vermogensplanner of fiscalist te plannen, zodat je schenkt op een manier die past bij jouw situatie en de continuïteit van je eigen inkomen niet in gevaar brengt.

Wat gebeurt er met een gezamenlijke hypotheek als één van de partners overlijdt?

Bij overlijden van een van de partners wordt diens deel van de hypotheekschuld onderdeel van de nalatenschap. De achterblijvende partner is in de meeste gevallen hoofdelijk aansprakelijk voor de volledige hypotheekschuld. Of de hypotheek betaalbaar blijft, hangt af van het inkomen van de achterblijvende partner en eventuele overlijdensrisicoverzekeringen. Het is daarom belangrijk om te controleren of er een overlijdensrisicoverzekering (ORV) is afgesloten die de hypotheek (deels) aflost bij overlijden.

Hoe weet ik of mijn testament nog up-to-date is en wanneer moet ik het laten herzien?

Een testament moet worden herzien na grote levensgebeurtenissen, zoals een scheiding, hertrouwen, de geboorte van kleinkinderen, een grote vermogensverandering of het overlijden van een eerder aangewezen erfgenaam. Ook wetswijzigingen, zoals de nieuwe pensioenwet van 2023, kunnen reden zijn om je testament opnieuw te laten beoordelen. Als vuistregel geldt: laat je testament minimaal elke vijf jaar controleren door een notaris.

Wat is het eerste concrete stappenplan als ik wil beginnen met het regelen van mijn financiële nalatenschap?

Begin met het verzamelen van een overzicht van al je financiële producten: pensioenregelingen, levensverzekeringen, lijfrentes, spaargeld en beleggingen. Controleer vervolgens per product wie de begunstigde is en of dat nog klopt met je huidige situatie. Maak daarna een afspraak met een notaris voor een (nieuw) testament en met een onafhankelijk vermogensplanner om de financiële gevolgen voor je nabestaanden concreet in kaart te brengen. Zo weet je precies waar de gaten zitten en wat je nog moet regelen.